E-mail: rasul_atamuratov@mail.ru Murojaat uchun: +99890-111-9596
O'zb Рус Eng
Tarix platformasi
Qadimgi Misr sivilizatsiyasi Qadimgi Yunoniston va Rim imperiyasi Mesopotamiya va Shumer madaniyati Ahamoniylar sivilizatsiyasi Hind sivilizatsiyasi Xitoy sivilizatsiyasi Markaziy Osiyo qadimgi davlati Buyuk ipak yo‘li tarixi
Markaziy Osiyoda ilk o‘rta asr davlatlari Arab xalifaligi va islom madaniyati Yevropadagi feodalizm va davlatlarning shakllanishi Movarounnahrda ilm-fan va madaniyati Amir Temur va Temuriylar davri
Uyg‘onish davri Buyuk geografik kashfiyotlar Mustamlakachilik siyosati va mustaqillik harakatlari Burjua va industrial inqiloblar XIX–XX asr siyosiy o‘zgarishlari
XX asr jahon urushlari Mustamlakalarning ozodlik kurashlari Mustaqil O‘zbekiston tarixi XXI asr global jarayonlari
Arxeologik topilmalar Tarixiy xaritalar Muzey eksponatlari Milliy meros obidalari
O‘quv materiallari Buyuk tarixchilar va allomalar Taqdimotlar Topshiriqlar Interaktiv testlar Onlayn kurslar Videodarslar Glossary
Tarixiy joylar bo‘yicha VR sayohatlar Muzeylar 360° ko‘rinishda Tarixiy janglar sahnasi 3D tarixiy obidalar modeli AR nishonlar — tarixiy shaxslar va yodgorliklar

Polibiy

Bosh sahifa > Ta'lim > Buyuk tarixchilar va allomalar > Polibiy

Polibiy: hayoti va ijodi

Polibiy (taxm. m.av. 200–118) qadimgi yunon tarixchisi bo‘lib, Rim respublikasining kuchayishi, uning O‘rta dengiz hududida yetakchi davlatga aylanish jarayonini ilmiy asosda tahlil qilgan eng muhim tarixchilardan biridir. U yunonistonlik bo‘lsa ham, Rimning siyosiy va harbiy kuchini chuqur o‘rgangan, uning davlat tuzilishi, qonunlari, harbiy tizimi va diplomatiyasini keng miqyosda yoritgan. Polibiy jahon tarixshunosligida sababiyat, siyosiy tahlil va taqqoslama metod asoschilaridan biri hisoblanadi.

Polibiy Peloponnesning Megalopolis shahrida nufuzli, siyosiy elita vakillari oilasida tug‘ilgan. U yoshligidan davlat ishlari, harbiy san’at, ritorika va falsafani o‘rgangan. M.av. 168-yilda Rimning Makedoniya ustidan g‘alabasidan so‘ng, Rim Senati yunon siyosiy yetakchilaridan mingdan ortig‘ini asir sifatida Italiyaga olib ketadi. Polibiy ham ular orasida edi. Ammo uning boy bilimga ega bo‘lishi, siyosiy donoligi va diplomatik qobiliyati sababli Rim zodagonlari unga hurmat bilan qarashgan. U mashhur Scipionlar oilasiga yaqinlashadi va Scipion Emilioning tarbiyachisi ham bo‘ladi. Bu yaqinlik unga Rimning ichki hayotini bevosita kuzatish imkonini bergan.

Polibiy asosiy asari “Tarixlar” (Historiai) deb nomlanadi. 40 kitobdan iborat bo‘lgan bu ulkan asar O‘rta dengiz hududida Rimning hukmronlikka ko‘tarilishi, pun urushlari, Kartagoning inqirozi, Makedoniya va Yunonistonning Rim ta’siriga o‘tishi kabi muhim voqealarni izchil yoritadi. Asarning bizgacha 5 ta kitobi to‘liq, qolganlari esa parchalar holida yetib kelgan. “Tarixlar”ning bosh g‘oyasi – qaysi omillar Rimni ulkan kuchga aylantirdi va nega aynan Rim dunyoga hukmron bo‘ldi? – degan savolga javob topishdir.

Polibiy tarixni ilmiy asoslashga intilgan. U tarixchilarni voqealarni shunchaki tasvirlash emas, balki voqealarning sababini o‘rganishga chaqiradi. U “tarixning asl vazifasi – insoniyatni saboq bilan ta’minlash”, deya ta’kidlaydi. Shu bois u siyosiy qarorlar, davlat boshqaruvi, harbiy strategiya va xalqning ijtimoiy holatini tahlil qiladi, ularni o‘zaro taqqoslaydi. Polibiy Rim respublikasining kuchi, tartibi, qonuniyligi va harbiy intizomi uning muvaffaqiyatining asosiy omillari sifatida ko‘rsatadi.

Uning mashhur nazariyalaridan biri – “davlat tuzumlarining aylanishi” (anakyklosis) haqidagi ta’limotdir. Polibiyga ko‘ra, har bir siyosiy tuzum – monarxiya, aristokratiya, demokratiya – vaqt o‘tishi bilan o‘zining buzilgan shakliga aylanadi: monarxiya – zolimlikka, aristokratiya – oligarkiyaga, demokratiya – ochiq betartiblikka. Ideal boshqaruv esa shu tuzumlarning eng yaxshi jihatlarini uyg‘unlashtirgan aralash tuzumdir – Polibiy bu tizimni Rim respublikasida ko‘radi.

Polibiy tarixni ko‘p uchrashuvlar, diplomatik muloqotlar, harbiy yurishlarda bevosita ishtirok etish orqali o‘rgangan. Uning asarlarida faktlar aniq, tahlillar keng, tarixiy jarayonlarning ichki mexanizmi chuqur yoritilgan. Shu sababli u qadimgi tarixchilikda realistik, tanqidiy va siyosiy tahlil maktabining yorqin vakili hisoblanadi.

Polibiy umrining oxirini Gretsiyaga qaytib, siyosiy va ilmiy ishlar bilan shug‘ullab o‘tkazgan. U 118-yilda vafot etgan, ammo uning “Tarixlar” asari jahon tarixshunosligi uchun eng qimmat manbalardan biri bo‘lib qolmoqda. Bugungi kunda ham siyosatshunoslar, tarixchilar va davlat arboblari Polibiyni davlat kuchi, geosiyosat, siyosiy tizimlar va tarixiy saboqlar haqida eng ishonchli manbalardan biri sifatida tan oladilar.