E-mail: rasul_atamuratov@mail.ru Murojaat uchun: +99890-111-9596
O'zb Рус Eng
Tarix platformasi
Qadimgi Misr sivilizatsiyasi Qadimgi Yunoniston va Rim imperiyasi Mesopotamiya va Shumer madaniyati Ahamoniylar sivilizatsiyasi Hind sivilizatsiyasi Xitoy sivilizatsiyasi Markaziy Osiyo qadimgi davlati Buyuk ipak yo‘li tarixi
Markaziy Osiyoda ilk o‘rta asr davlatlari Arab xalifaligi va islom madaniyati Yevropadagi feodalizm va davlatlarning shakllanishi Movarounnahrda ilm-fan va madaniyati Amir Temur va Temuriylar davri
Uyg‘onish davri Buyuk geografik kashfiyotlar Mustamlakachilik siyosati va mustaqillik harakatlari Burjua va industrial inqiloblar XIX–XX asr siyosiy o‘zgarishlari
XX asr jahon urushlari Mustamlakalarning ozodlik kurashlari Mustaqil O‘zbekiston tarixi XXI asr global jarayonlari
Arxeologik topilmalar Tarixiy xaritalar Muzey eksponatlari Milliy meros obidalari
O‘quv materiallari Buyuk tarixchilar va allomalar Taqdimotlar Topshiriqlar Interaktiv testlar Onlayn kurslar Videodarslar Glossary
Tarixiy joylar bo‘yicha VR sayohatlar Muzeylar 360° ko‘rinishda Tarixiy janglar sahnasi 3D tarixiy obidalar modeli AR nishonlar — tarixiy shaxslar va yodgorliklar

Gerodot

Bosh sahifa > Ta'lim > Buyuk tarixchilar va allomalar > Gerodot

Gerodot: hayoti va ijodi

Gerodot (m.av. 484–425 yillar) – qadimgi yunon adabiyoti va tarixshunosligi taraqqiyotida beqiyos o‘rin egallagan ulug‘ tarixchi. Uning nomi ko‘pincha “Tarix otasi” degan sharafli unvon bilan tilga olinadi. Bu atama bejiz berilmagan, chunki Gerodot tarixiy voqealarni tizimli to‘plab, solishtirib, izohlab yozgan ilk tarixchilardan biridir. U o‘z davrida mavjud bo‘lgan og‘zaki va yozma rivoyatlar, xalq xotirasi va shaxsiy kuzatishlarga asoslangan holda ulkan tarixiy asar yaratgan.

Bolalik va yoshlik yillari

Gerodot Kichik Osiyoning janubiy qirg‘og‘ida joylashgan Galykarnass (bugungi Turkiyaning Bodrum shahri)da tug‘ilgan. Bu hudud Ahamoniylar imperiyasi tasarrufida bo‘lib, yunon va sharq madaniyatlari qorishgan ko‘p millatli muhitga ega edi. Aynan shunday muhit Gerodotning fikrlash dunyoqarashini shakllantirdi. Yoshligidan u turli xalqlarning turmush tarzi, e’tiqodi, tarixi va geografiyasi bilan qiziqqan.

Uning oilasi savdogarlar va ziyolilardan iborat bo‘lgan. Oila muhiti va Galykarnassdagi madaniy muhit Gerodotning keyingi ijodiga katta ta’sir ko‘rsatgan. U yoshlik chog‘laridayoq she’riyat, tarix, falsafa va afsonashunoslik bilan qiziqqan.

Sayohatlari va ilmiy izlanishlari

Gerodotning tarixchilik faoliyatining asosiy qismi uning sayohatlari bilan chambarchas bog‘liq. U turli mamlakatlarga borib, u yerdagi hayot tarzini bevosita ko‘rgan, mahalliy aholining urf-odati, diniy e’tiqodlari, siyosiy tuzumi bilan tanishgan.

Uning sayohat qilgan hududlari:

Misr – Gerodot eng ko‘p vaqt o‘tkazgan hududlardan biri bo‘lib, misrliklarning diniy marosimlari, Nil daryosi haqidagi ma’lumotlar, fir’avnlar sulolasi, mumiyolash jarayoni to‘g‘risida boy ma’lumotlar to‘plagan.

Liviya va Shimoliy Afrika – bu yerlarda u sahro xalqlari, ularning yashash tarzi haqida yozgan.

Mesopotamiya – Bobillar va Ossuriyaliklar tarixiga oid keng ma’lumotlarni shu yerda o‘rgangan.

Skifiya (Qora dengiz bo‘ylaridagi ko‘chmanchilar hududi) – skiflar urf-odatlari, jangovar madaniyati, marosimlari haqida yozgan ma’lumotlari bugun ham juda qimmatli.

Kichik Osiyo va O‘rta Yer dengizi hududlari – har xil shahar-davlatlardan olingan ma’lumotlar “Tarix” asarida o‘z aksini topgan.

Gerodot o‘z asarida juda ko‘p etnografik materiallarni jamlagani uchun, uni ba’zan qadimgi dunyoning eng birinchi etnografi deb ham atashadi.

Gerodotning asosiy asari – “Tarix”

Gerodotning eng mashhur va yagona bizgacha to‘liq yetib kelgan asari – “Tarix” (yunoncha Historiai). Asar 9 kitobdan iborat bo‘lib, har biri qadimgi yunon muzoslaridan birining nomi bilan atalgan.

"Tarix" asarining mazmuni:

Asosan Yunon–Fors urushlarining kelib chiqishi, jarayoni va oqibatlari yoritiladi.

Urush ishtirokchilari bo‘lgan xalqlarning tarixi, davlat tuzumi, dinlari, urf-odatlari haqida ma’lumotlar jamlangan.

Sharq mamlakatlarining tarixi (Misr, Bobil, Midiyaliklar, Forslar)ning manbalari keltiriladi.

Misrning geografiyasi, Nil toshqinlarining sabablari, skiflarning kelib chiqishi, arablarning an’analari, Fenesiyaliklarning savdo yo‘llari kabi juda batafsil ma’lumotlar berilgan.

Gerodot voqealarni shunchaki sanab o‘tmaydi, balki ularning sabablarini tahlil qiladi, o‘xshashlik va farqlarni ko‘rsatadi. Bu uslub keyinchalik ilmiy tarixchilikning asosiy tamoyiliga aylangan.

Metodi va ilmiy yondashuvi

Gerodot tarixni yozishda quyidagi metodlardan foydalangan:

Kuzatish – o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan voqealarni yozib borgan.

Og‘zaki manbalar – mahalliy oqsoqollar, ruhoniylar, tarixchilar bilan suhbatlar.

Solishtirish usuli – turli manbalardagi ma’lumotlarni taqqoslagan.

Tanqidiy yondashuv – afsonalarni keltirar ekan, ularni to‘g‘ri yoki noto‘g‘riligini izohlab bergan.

Shu bois Gerodotning asari tarix, etnografiya, geografiya, madaniyatshunoslik va siyosatshunoslik bo‘yicha juda boy ensiklopediya vazifasini bajaradi.

Oxirgi yillari va merosi

Gerodot umrining oxirgi yillarini Afina shahrida, keyin esa Italiyaning janubidagi Turiy shahrida o‘tkazgan. Aytishlaricha, u shu yerda o‘qishlar o‘tkazgan va o‘z asarlarini tartibga solgan. Uning vafoti taxminan m.av. 425-yillarga to‘g‘ri keladi.

Gerodotning merosi:

U tarix ilmini mustaqil fan darajasiga ko‘tardi.

Uning “Tarix” asari olamning o‘z davridagi eng to‘liq manbasi bo‘lib xizmat qiladi.

Keyingi tarixchilar – Fukidid, Ksenofon va boshqalar – aynan Gerodot asos solgan ilmiy yondashuvni davom ettirgan.

Bugungi kungacha Gerodotning asarlari qadimgi Sharq va Yunoniston haqida eng muhim manba hisoblanadi.