E-mail: rasul_atamuratov@mail.ru Murojaat uchun: +99890-111-9596
O'zb Рус Eng
Tarix platformasi
Qadimgi Misr sivilizatsiyasi Qadimgi Yunoniston va Rim imperiyasi Mesopotamiya va Shumer madaniyati Ahamoniylar sivilizatsiyasi Hind sivilizatsiyasi Xitoy sivilizatsiyasi Markaziy Osiyo qadimgi davlati Buyuk ipak yo‘li tarixi
Markaziy Osiyoda ilk o‘rta asr davlatlari Arab xalifaligi va islom madaniyati Yevropadagi feodalizm va davlatlarning shakllanishi Movarounnahrda ilm-fan va madaniyati Amir Temur va Temuriylar davri
Uyg‘onish davri Buyuk geografik kashfiyotlar Mustamlakachilik siyosati va mustaqillik harakatlari Burjua va industrial inqiloblar XIX–XX asr siyosiy o‘zgarishlari
XX asr jahon urushlari Mustamlakalarning ozodlik kurashlari Mustaqil O‘zbekiston tarixi XXI asr global jarayonlari
Arxeologik topilmalar Tarixiy xaritalar Muzey eksponatlari Milliy meros obidalari
O‘quv materiallari Buyuk tarixchilar va allomalar Taqdimotlar Topshiriqlar Interaktiv testlar Onlayn kurslar Videodarslar Glossary
Tarixiy joylar bo‘yicha VR sayohatlar Muzeylar 360° ko‘rinishda Tarixiy janglar sahnasi 3D tarixiy obidalar modeli AR nishonlar — tarixiy shaxslar va yodgorliklar

Plutarx

Bosh sahifa > Ta'lim > Buyuk tarixchilar va allomalar > Plutarx

Plutarx: hayoti va ijodi

Plutarx (milodiy taxminan 46–120 yillar) qadimgi yunon adabiyotining eng yirik biograf-chisi, tarixchi, faylasuf va axloqiy ta’limotlar muallifi sifatida tanilgan. U Boiotiya viloyatidagi Xeroneyada tug‘ilib, yoshligidan yaxshi ta’lim olgan. Afinada mantiq, falsafa va ritorika sohalarida chuqur bilim olgan Plutarxning dunyoqarashi asosan Platon falsafasi ta’sirida shakllangan. U ilmiy faoliyati davomida tarixni shaxslar xarakteri, axloqiy fazilati va ularning jamiyat hayotiga ta’siri orqali tushuntirishga intilgan.

Plutarx ko‘p yillar davomida Yunoniston va Rimning turli hududlariga sayohat qilgan. Rimda u davlat arboblari va olimlar orasida juda katta hurmat qozongan. Imperatorlar Trajan va Hadrian davrida unga Rim fuqaroligi berilgan. Hayotining so‘nggi qismida u Del’fiy ibodatxonasida ruhoniy sifatida xizmat qilgan va ilmiy ijod bilan shug‘ullangan.

Plutarxning eng mashhur asari “Qo‘sh Biografiyalar” (“Parallel Lives”) bo‘lib, unda mashhur yunon va rim arboblari hayoti juftliklar shaklida bayon etilgan. U Aleksandr Makedonskiy bilan Yuliy Sezarni, Temistokl bilan Kamillni, Likurg bilan Numaning hayotini solishtirish orqali shaxs xarakteri davlatning taqdiriga qanday ta’sir ko‘rsatishini ochib beradi. Bu asar qadimgi tarixni shaxsiyatlar orqali yoritgan birinchi katta biografik to‘plam bo‘lishi bilan tarixda alohida o‘rin egallaydi. Plutarx tarixiy voqealardan ko‘ra, inson xarakteri, axloqiy tanlovlar, fazilat va nuqsonlarga ko‘proq e’tibor qaratadi. Shu sababli uning asarlari nafaqat tarixiy manba, balki axloqiy qo‘llanma sifatida ham qadrlanadi.

Ikkinchi yirik asari – “Ma’naviy o‘gitlar” (“Moralia”). Bu to‘plam falsafa, axloq, tarbiya, psixologiya, din, davlat boshqaruvi va maishiy hayotga oid yuzlab risolalardan iborat. Asarlar juda rang-barang bo‘lib, insonning kundalik hayotidagi xulq-atvori, fazilat, baxtga erishish yo‘llari, odob, oila, do‘stlik va jamiyat haqidagi fikrlar bilan to‘la. “Moralia” bugungi kunda ham axloqiy-falsafiy adabiyotning eng yirik durdonalaridan biri hisoblanadi.

Plutarxning uslubi sodda, ravon va badiiy jihatdan boy bo‘lib, u o‘quvchiga tarixni nafaqat voqealar zanjiri sifatida, balki ma’naviy saboq va hayotiy tajriba sifatida yetkazadi. Uning fikricha, tarixning asl maqsadi – insonni tarbiyalash va xarakter shakllantirishdir. Shu sababli u tarixni shaxslar orqali ko‘rsatadi va ularning hayoti orqali fazilat, adolat, donolik, shijoat kabi qadriyatlarni targ‘ib qiladi.

Plutarxning merosi juda keng. Uning asarlari Uyg‘onish davri, Yevropa ma’rifatparvarligi, hatto Amerika mustaqillik harakati arboblariga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. Shekspirning ko‘plab dramalari aynan Plutarxning biografiyalaridan ilhomlangan. Bugungi kunda ham Plutarx inson xarakteri, siyosiy rahbarlarning fazilati va tarixning ma’naviy mazmuni haqida yozilgan eng chuqur manbalardan biri sifatida qadrlanadi.